Kunst

De valse kwast

Deel II


Lees Deel I


  Samenzwering en vervuiling van de branche
Na zijn studie kunstgeschiedenis had Jansen jarenlang een eigen galerie in Amsterdam. Hij bezocht en organiseerde vele tentoonstellingen. Hij schreef kunstkritieken en ging naar veilingen, kortom: kunst intrigeerde hem. Uit verschillende anekdotes in Magenta spreekt een respect voor kunst maar een denigrerende houding ten opzichte van de liefhebbers, verzamelaars, de handelaars en zelfs de kunstenaars zelf.
Van Gogh
Ook het oeuvre van Van Gogh blijft uitdijen.
En de man is nota bene al jaren dood!
Frappant is bijvoorbeeld, zo schrijft Jansen, dat niemand in de kunstwereld eens hardop verkondigt hoe suspect het is dat het Cobra-oeuvre, dat in de periode 1949-1951 geproduceerd moet zijn om Cobra te mogen heten, in de loop der jaren maar groter en groter wordt. Was de veiling van een Cobra-doek twintig jaar geleden nog een zeldzaamheid, tegenwoordig is er geen veiling zonder. Maar iedereen houdt zijn mond, iedereen speelt het spel mee.
" Er zullen weinig galeriehouders en kunsthandelaren zijn die het willen toegeven. Dat is te verklaren. Ze kunnen het zich niet veroorloven. Het belang van de handel gaat voor. Wie het spel niet meespeelt, wordt buiten gesloten. Daar komt bij dat de meeste experts zelf actief kunsthandelaar zijn. En in de kunsthandel moet worden verkocht en zo min mogelijk worden afgekeurd. Een expert die een schilderij goedkeurt, heeft in veel gevallen recht op een financiële vergoeding. Een expert die iets afkeurt, veroorzaakt trammelant en verdient geen cent.
De afgelopen jaren is er wel erg veel over Cobra in de boeken verschenen en in veilingcatalogi afgebeeld. Het wordt elk jaar meer. Heeft de Cobra-periode misschien driehonderd jaar geduurd?"

Het belang van authenticiteit
Wellicht dat de corruptie van de gehele kunstwereld Jansen's mening over het belang van echtheid en vervalsing heeft gevormd. Wie dagelijks om zich heen ziet hoe de experts hun ogen sluiten voor nep om maar te kunnen verdienen en hoe helder wordt hoe deze sjoemelaarij met enige moeite kan worden uitgebuit, wat houdt iemand met een schildergave dan tegen? Als de kunstenaar zelf al niet meer weet wat hij gemaakt heeft en wat niet, wat doet het er dan toe of iets echt is? Een prachtige afbeelding in originele stijl, staat gewoon decoratief in de huiskamer. Een nep Cartier of valse parels, een namaak Jaguar of een poster die eruit ziet als een zeefdruk: het effect is uiteindelijk hetzelfde.
Door vervalsing, lange reeksen nadrukken of vele afgietsels van originele beelden, wordt de kunst voor iedereen beschikbaar. Betaalbare, goede kunst voor de massa. Ik vraag me af wat Jansen's mening na jarenlang vervalsen is ten opzichte van originele doeken. Bekijkt hij een origineel met de ogen van een vervalser – door welke technieken en kleuren, materialen en vormen wordt deze kunstenaar getypeerd – of heeft hij nog enige respect voor echtheid?

Magritte
Bon. Wellicht niet helemaal orgineel.
Toch mooi. Leuk idee ook.
Door het grootschalige kunstaanbod is het steeds meer de gedachte die telt – de uitvinding van een stijl – en steeds minder de echtheid van een werk. Jansen neemt in Magenta Andy Warhol's werkwijze als voorbeeld. De ideeën over een manier van werken en de onderwerpen kwamen in den beginne van Warhol zelf maar uiteindelijk betreft het een kunstje dat iedereen die de technieken van het zeefdrukken beheerst, met gemak vertoont. Warhol's zeefdrukken werden dan ook zelden door de kunstenaar zelf vervaardigd. En volgens Jansen was Warhol daarin absoluut niet uniek. Ook Dali, Margitte, Appel en Corneille hielden er praktijken op na die de definities van 'originaliteit' helaas niet kunnen doorstaan. Warhol was echter wel de enige die er openlijk voor uitkwam en het vanzelfsprekend vond dat zoveel mogelijk mensen werden ingeschakeld bij het productieproces.

" Het aparte van Andy Warhol was dat hij er geen probleem van maakte. Hij was er trots op zoveel chaos en misverstand te veroorzaken. Hij moedigde het aan: 'Everybody does his own Warhol'. En voor de achterkant van zijn zeefdrukken liet hij eind jaren zeventig al een stempel maken: FILL IN YOUR OWN SIGNATURE… Toen hij eind jaren zeventig ontdekte dat zijn werk in ongekende aantallen nagedrukt en verspreid werd, reageerde hij enthousiast… Hij deed of het zijn bedoeling was… De wet van vraag en aanbod leek nauwelijks van invloed. Op een tijdelijke inzinking na bleven de prijzen stijgen. De kunstenaar kon met recht trots zijn, alleen het werk van echt belangrijke kunstenaars is bestand tegen zo veel namaak… De uitvinder had over zijn eigen ontdekking niet veel meer te zeggen. Warhol werd ingehaald door zijn imago."

Held voor het volk
leck
Van der Leck kan-ie ook!
Op de achterflap van Magenta staat ironisch:
'…Daarnaast heeft hij zich jarenlang verdiept in de techniek van schilders als Picasso, Chagall, Matisse en Mondriaan'.
Een prachtig eufemisme. Alsof het hier geen vervalsing betreft maar een briljante wetenschappelijke studie die veel inzichten heeft opgeleverd, die omwentelingen te weeg heeft gebracht.
Door sommigen zal Jansen beschouwd worden als de grote boze wolf uit het kunstbos, die de oeuvres van menig kunstenaar onherstelbaar heeft vervuild en bezoedeld. De man die geld wilde verdienen met oplichterij en zijn kunde gebruikte om anderen te bedriegen. De schilder die kunst maakte van een verheven goed tot een product van de straat.
Anderen zijn van mening dat Jansen er goed aan deed kunstwerken te maken waar de mensen interesse in hebben, door oplages te vergroten zodat de kunst voor een groter publiek beschikbaar werd. In hun ogen is Jansen een revolutionair. Hij lapt de kunstregels van authenticiteit en echtheid aan zijn laars, tilt de kapitalisten en geeft het volk waar ze om vraagt: meer werk in elke gevraagde stijl. Hij is de Robin Hood van de gewone man.

pICASSO
Maar dit kan-ie niet! Onmogelijk! Het zal hem niet lukken!
(De redactie daagt de man een beetje uit:
we zouden dit schilderij graag in het redactielokaal hangen.)

Rijk is Jansen nooit geworden door zijn meesterlijke gave tot in de perfectie te kunnen kopieren wat anderen bedachten. Beroemd is hij wel. In de gevangenis te Orléans schrijft hij:

"Het is nooit mijn bedoeling geweest beroemd te worden. Integendeel, de
fifteen minutes van Andy Warhol interesseerden me niet. Ik heb altijd geprobeerd, bij alles wat ik deed, zo onopvallend mogelijk te werk te gaan. Dat is mislukt. Blijkbaar heb ik het verkeerd gedaan, anders zat ik hier niet. Justitie duwt mij voor het voetlicht. Het is tegen mijn zin. En om de advocaat te betalen, wordt het verhaal van mijn leven verkocht, nog voor ik het heb geschreven. Gevangen en verkocht. Nu ja, ik zie wel."

De zes maanden in het huis van bewaring zullen geen pretje geweest zijn, ze hebben wel een leuk boek opgeleverd: De meestervervalser vertelt over corruptie en handjeklap. Een geestig, lekker geschreven, onderhoudend boek waarin tenslotte duidelijk wordt wie nu eigenlijk de echte criminelen zijn.

Sofie van der Sluis

Magenta, memoires van een meestervervalser
Geert Jan Jansen
Prometheus, Amsterdam

Film
Muziek
Politiek
Literatuur
Wetenschap
Human Interest