WB Politieke bijlage 2003: 'De Tegenstem' door J. Rebel

Auteur:
J. Rebel
Categorie:
Politiek
Datum:
Januari 2003

De huidige kieswet voorziet slechts in de mogelijkheid een stem uit te brengen vóór een kandidaat of partij. Een niet te miskennen voorrecht natuurlijk, maar een groot aantal kiesgerechtigden lepelt net zo makkelijk een lijst op van partijen of individuele politici aan wie ze een hekel hebben. Die ze graag zien gaan. Die ze met liefde een halt toe zouden roepen, een spaak in het wiel steken. Zou de uiting van afkeuring of aversie niet net zo goed onderdeel moeten zijn van het democratisch recht?

Momenteel bestaat er geen officiële, erkende manier om afwijzing te uiten. Je kan boze brieven schrijven naar de Telegraaf, Over de Balk tippen over een onveilige rotonde of stemmen op de - zeker landelijk - steeds minder relevante LPF. Je kan een demonstratie organiseren (waar je dan eerst een vergunning voor moet aanvragen) en dan luid roepend en met spandoeken zwaaiend je ongenoegen in de vorm van leuzen de vrije loop laten. En dan maar hopen dat er camera's aanwezig zijn die dit teken van onvrede opvangen en uitzenden, doorgeven, belangrijk maken. In het uiterste geval zou je misschien zelfs handtekeningen kunnen verzamelen tegen een partij of persoon en die dan aanbieden. Maar waarom krijgt het ongenoegen niet een meer officiële en invloedrijke status in de moderne democratie?

De vertaalslag van griepen in eigen kring, bij de koffieautomaat en in de media, naar actieve beleidsbeïnvloeding wordt momenteel nog niet bevredigend gemaakt en dat leidt tot frustratie bij de burger, slachtofferisme, wolken politieke proefballonnetjes, straffeloos gezwets en een hoop slechte TV.
Wellicht is de oplossing om de kieswet zodanig te amenderen dat de stemgerechtigde burger de mogelijkheid krijgt niet alleen een stem vóór, maar ook een stem tégen uit te brengen.

Hoe zouden de nieuwe kiesregels er dan uit komen te zien?

Een stem vóór is altijd geldig.
Een tegenstem is alleen geldig in combinatie met een stem vóór.
Een tegenstem heeft de waarde van een halve stem voor.

De gevolgen? Die zijn natuurlijk niet te overzien. Toch een poging:

Boze boeren, vlerkerige studenten, filemoeie automobilisten, 3e generatie allochtonen, onderbetaalde alfa hulpen, hard werkende ondernemers uit het midden en klein bedrijf, legioenen aarzelende consultants, ambtenaren met een hekel aan hun DG, autonomen, watersporters, caravanners, machinisten, Unie BHLP bondsbestuurders, bedrijfsjournalisten, frauderende tandartsen, leraren in de WAO, gereformeerden die SM echt een zonde vinden, dameskappers, met angst pinnende bejaarden en vele anderen kunnen met één extra kruisje een meer dan symbolische bijdrage leveren aan het wegdrukken van de (aspirant) politicus/partij die zich in hun ogen de afgelopen tijd al te veel misdragen heeft. Een enquête in kleine kring leert dat 78% van de ondervraagden dit als 'opluchtend' 'therapeutisch' en 'inspirerend' zou ervaren. Een kleine minderheid vond het getuigen van 'negativisme' en 'een typische SP actie', terwijl ik geeneens lid ben.
Het aantal mensen dat dezelfde combinatie van voor- en tegenstem uitbrengt, is aanzienlijk kleiner dan het aantal kiesgerechtigden met een gedeelde stem vóór. Hierdoor stijgen de foutmarges in de peilingen waardoor de uiteindelijke uitslag meer dan voorheen een verrassing is. Het wordt, kortom, een stuk lastiger om voor de verkiezingen te konkelen over mogelijke coalities.
De conversatie ten tijde van de verkiezingen gaat erop vooruit; het is immers minstens zo aardig om in debat te gaan over de blatante incompetentie en het vilein karakter van politicus X als over zijn solide dossierkennis en visionaire redevoeringen.
(kandidaat) Politici zullen gedwongen worden hun keuzes zorgvuldiger en diepgaander te beargumenteren. Doen ze dat niet, dan lopen ze aanzienlijk risico niet op het pluche te belanden of terug te keren. En Kamer-/Staten-/Raadslid kan een verslavende prachtbaan zijn waar je nog jaren in door wilt werken en bij politici die zichzelf serieus nemen, weegt dit zwaar. Tevens geldt momenteel dat een verworven plaats, nauwelijks meer kwijt te raken valt. Kijk naar de aspirant politici die zichzelf lekker rustig in de Provinciale Staten geparkeerd hebben. Of het aantal Tweede Kamerleden dat alle debatten slapend uitzit en voor wie de gang naar de interruptie microfoon onbekend want steeds al te zwaar is. Een dergelijke passieve doch onopvallende houding zou in het tijdperk van de tegenstem nog wel eens duur kunnen komen te staan.

Een nadeel is, dat de hoeveelheid soundbites waarschijnlijk gaat toenemen: er zal geroepen gaan worden om uitbreiding van de zendtijd voor politieke partijen en mogelijk kiezen meer irritante, zinloze en demagogische ministeriële proefballonnetjes het luchtruim. Nog meer posters, nog meer flyers, nog meer verspilling van partijgelden aan zelfprofilering. En natuurlijk meer fraude en tackles. Het is slechts wachten op de politici die collega's, partijgenoten zwart maken in de hoop er zelf beter van te worden. Een kat in het nauw maakt rare sprongen.

Maar de argumenten vóór zijn sterk: de kiezer kan zich genuanceerder uitdrukken, onvrede krijgt een erkende status, politici worden afgerekend op hun gedrag (en dat gebeurt in Nederland veel te weinig) en zij zullen hun keuzes en standpunten zorgvuldiger moeten overwegen. Deze voordelen, plus de extra onvoorspelbaarheid van de verkiezingsuitslag die premature bekonkeling tegengaat, kunnen de democratie, haar beleving en uitvoering alleen maar sterk ten goede komen.

Jochem Rebel

		>>> PRINT dit ARTIKEL
		>>> Andere ARTIKELEN in deze CATEGORIE
	>>> Meer stukken van deze AUTEUR	>>> Begin een DISCUSSIE over dit ARTIKEL
>>> Stuur MAIL aan de REDACTIE	>>> Stuur MAIL aan deze AUTEUR	>>> MAIL dit ARTIKEL door

Auteur: J. Rebel Categorie: Politiek Datum: Januari 2003	De huidige kieswet voorziet slechts in de mogelijkheid een stem uit te brengen vóór een kandidaat of partij. Een niet te miskennen voorrecht natuurlijk, maar een groot aantal kiesgerechtigden lepelt net zo makkelijk een lijst op van partijen of individuele politici aan wie ze een hekel hebben. Die ze graag zien gaan. Die ze met liefde een halt toe zouden roepen, een spaak in het wiel steken. Zou de uiting van afkeuring of aversie niet net zo goed onderdeel moeten zijn van het democratisch recht? Momenteel bestaat er geen officiële, erkende manier om afwijzing te uiten. Je kan boze brieven schrijven naar de Telegraaf, Over de Balk tippen over een onveilige rotonde of stemmen op de - zeker landelijk - steeds minder relevante LPF. Je kan een demonstratie organiseren (waar je dan eerst een vergunning voor moet aanvragen) en dan luid roepend en met spandoeken zwaaiend je ongenoegen in de vorm van leuzen de vrije loop laten. En dan maar hopen dat er camera's aanwezig zijn die dit teken van onvrede opvangen en uitzenden, doorgeven, belangrijk maken. In het uiterste geval zou je misschien zelfs handtekeningen kunnen verzamelen tegen een partij of persoon en die dan aanbieden. Maar waarom krijgt het ongenoegen niet een meer officiële en invloedrijke status in de moderne democratie? De vertaalslag van griepen in eigen kring, bij de koffieautomaat en in de media, naar actieve beleidsbeïnvloeding wordt momenteel nog niet bevredigend gemaakt en dat leidt tot frustratie bij de burger, slachtofferisme, wolken politieke proefballonnetjes, straffeloos gezwets en een hoop slechte TV. Wellicht is de oplossing om de kieswet zodanig te amenderen dat de stemgerechtigde burger de mogelijkheid krijgt niet alleen een stem vóór, maar ook een stem tégen uit te brengen.	Ha! Wij voorzien een hoop tegenstemmen!
	Hoe zouden de nieuwe kiesregels er dan uit komen te zien? Een stem vóór is altijd geldig. Een tegenstem is alleen geldig in combinatie met een stem vóór. Een tegenstem heeft de waarde van een halve stem voor. De gevolgen? Die zijn natuurlijk niet te overzien. Toch een poging: Boze boeren, vlerkerige studenten, filemoeie automobilisten, 3e generatie allochtonen, onderbetaalde alfa hulpen, hard werkende ondernemers uit het midden en klein bedrijf, legioenen aarzelende consultants, ambtenaren met een hekel aan hun DG, autonomen, watersporters, caravanners, machinisten, Unie BHLP bondsbestuurders, bedrijfsjournalisten, frauderende tandartsen, leraren in de WAO, gereformeerden die SM echt een zonde vinden, dameskappers, met angst pinnende bejaarden en vele anderen kunnen met één extra kruisje een meer dan symbolische bijdrage leveren aan het wegdrukken van de (aspirant) politicus/partij die zich in hun ogen de afgelopen tijd al te veel misdragen heeft. Een enquête in kleine kring leert dat 78% van de ondervraagden dit als 'opluchtend' 'therapeutisch' en 'inspirerend' zou ervaren. Een kleine minderheid vond het getuigen van 'negativisme' en 'een typische SP actie', terwijl ik geeneens lid ben. Het aantal mensen dat dezelfde combinatie van voor- en tegenstem uitbrengt, is aanzienlijk kleiner dan het aantal kiesgerechtigden met een gedeelde stem vóór. Hierdoor stijgen de foutmarges in de peilingen waardoor de uiteindelijke uitslag meer dan voorheen een verrassing is. Het wordt, kortom, een stuk lastiger om voor de verkiezingen te konkelen over mogelijke coalities. De conversatie ten tijde van de verkiezingen gaat erop vooruit; het is immers minstens zo aardig om in debat te gaan over de blatante incompetentie en het vilein karakter van politicus X als over zijn solide dossierkennis en visionaire redevoeringen. (kandidaat) Politici zullen gedwongen worden hun keuzes zorgvuldiger en diepgaander te beargumenteren. Doen ze dat niet, dan lopen ze aanzienlijk risico niet op het pluche te belanden of terug te keren. En Kamer-/Staten-/Raadslid kan een verslavende prachtbaan zijn waar je nog jaren in door wilt werken en bij politici die zichzelf serieus nemen, weegt dit zwaar. Tevens geldt momenteel dat een verworven plaats, nauwelijks meer kwijt te raken valt. Kijk naar de aspirant politici die zichzelf lekker rustig in de Provinciale Staten geparkeerd hebben. Of het aantal Tweede Kamerleden dat alle debatten slapend uitzit en voor wie de gang naar de interruptie microfoon onbekend want steeds al te zwaar is. Een dergelijke passieve doch onopvallende houding zou in het tijdperk van de tegenstem nog wel eens duur kunnen komen te staan.	Tegen welke linkse rakker gaat deze veel-verdienende tandarts stemmen?
	Een nadeel is, dat de hoeveelheid soundbites waarschijnlijk gaat toenemen: er zal geroepen gaan worden om uitbreiding van de zendtijd voor politieke partijen en mogelijk kiezen meer irritante, zinloze en demagogische ministeriële proefballonnetjes het luchtruim. Nog meer posters, nog meer flyers, nog meer verspilling van partijgelden aan zelfprofilering. En natuurlijk meer fraude en tackles. Het is slechts wachten op de politici die collega's, partijgenoten zwart maken in de hoop er zelf beter van te worden. Een kat in het nauw maakt rare sprongen. Maar de argumenten vóór zijn sterk: de kiezer kan zich genuanceerder uitdrukken, onvrede krijgt een erkende status, politici worden afgerekend op hun gedrag (en dat gebeurt in Nederland veel te weinig) en zij zullen hun keuzes en standpunten zorgvuldiger moeten overwegen. Deze voordelen, plus de extra onvoorspelbaarheid van de verkiezingsuitslag die premature bekonkeling tegengaat, kunnen de democratie, haar beleving en uitvoering alleen maar sterk ten goede komen. Jochem Rebel