Auteur:
L. Groot
Categorie:
Politiek
Datum:
December 2002

Voor het CDA is er alle reden toe het verkiezingsprogramma naar links toe bij te stellen, ook al wordt voortzetting van het huidige kabinetsbeleid, maar nu zonder de remmende invloed van de LPF, tot inzet gemaakt van de verkiezingen.

Normaal gesproken brengen politieke partijen slechts eens in de vier jaar hun standpunten in verkiezingsprogramma's voor het voetlicht. Zoals het zich laat aanzien zullen alle partijen, de zittende en de nieuwe, in de aanloop naar de verkiezingen op 22 januari 2003 met nieuwe verkiezingsprogramma's komen. Niet ten onrechte, want er is veel gebeurd in de tussentijd: 11 september, de opkomst van Pim Fortuyn en de deconfiture van de LPF, om maar eens wat te noemen. Deze zaken zijn niet meegenomen in de conceptprogramma's van 2002, want die waren al in het vroege najaar van 2001 geschreven. In de bijdrage Ongelezen maar niet onbekend (NRC 30 april 1998) schreef John Kroon dat verkiezingsprogramma's “al verklappen wat het kabinet pas over maanden of over jaren zal besluiten en waarmee de Tweede Kamer in meerderheid zal instemmen”. Inderdaad, partijprogramma's maken zichtbaar wat de belangrijkste strijdpunten zijn in de Nederlandse politiek, waar min of meer consensus over bestaat, of voor welke maatregelen zich een ruime kamermeerderheid aftekent. Op basis van de programma's wordt onderhandeld bij een kabinetsformatie. Politicologen onderzoeken aan de hand van de manifesten welke coalities van partijen meer of minder voor de hand liggen. Vandaar dat Mark Kranenburg in de bijdrage Geen partij zonder program (NRC 29 oktober 2001) stelde dat “Partijprogramma's er zijn om de posities te bepalen, niet om gelezen te worden”.

Gas terug
Een vergelijking van de verkiezingsprogramma's tussen 1998 en 2002 laat zien dat het CDA onmiskenbaar is opgeschoven in de richting van de VVD. Illustratief is de verschuiving op het terrein van het arbeidsmarktbeleid, wat blijkt bij de issues sollicitatieplicht en de bijverdienregeling voor uitkeringsgerechtigden. In het CDA-program van 1998 werd tot viermaal toe bepleit dat voor mensen met een uitkering de bijverdienregeling moet worden verruimd. Bij vrijstellingen van de sollicitatieplicht gaat het om alleenstaande bijstandsmoeders met jonge kinderen, werklozen ouder dan 57½ jaar, vrijwilligers en startende ondernemers. Het CDA wilde in 1998 de opschorting van de sollicitatieplicht voor alleenstaande ouders zelfs oprekken tot kinderen twaalf jaar zijn, terwijl Paars II had voorgesteld de bestaande algemene vrijstelling voor alleenstaande ouders met jonge kinderen tot vijf jaar te laten vervallen. Dat het CDA verkiezingsmanifest van 2002 geen enkele sollicitatievrijstelling meer noemt is opvallend. Tegenover deze minder ontspannen houding staat wel dat het CDA een levensloopbeleid propageert met de mogelijkheid tot tijdsparen via een levensloopverzekering, zodat mensen in drukke perioden gas terug kunnen nemen (zie ook de studie 'Het sociale gezicht van de politiek', te downloaden van de SISWO.nl website).

Geloofwaardige opening
Het is niet alleen om strategische redenen voor het CDA van belang het verkiezingsmanifest naar links toe bij te stellen. In het strategisch akkoord van het pas gevallen kabinet was de herkenbaarheid van de VVD het grootst. Dit is niet verwonderlijk als wordt aangenomen dat de LPF zich tijdens de formatie telkens bij het VVD-standpunt aansloot. Programmatisch had de VVD zodoende een ruime zetelmeerderheid in het kabinet. Als CDA en VVD een nieuw kabinet gaan vormen, dan zal het CDA-standpunt een groter gewicht in de schaal leggen. Volgens de opiniepeiling van 16 oktober 2002, de dag van de val van het kabinet Balkenende, krijgt het CDA 49 en de VVD 31 zetels. Vertegenwoordigde het CDA-standpunt in het kabinet CDA-VVD-LPF nog een minderheid (43 op een totaal 93), in een nieuw CDA-VVD kabinet kan het waarschijnlijk bogen op een ruime meerderheid wat betreft het zetelaandeel (tussen de 45-49 op 80 zetels volgens de peilingen). Met deze nieuwe machtsverhoudingen ligt het dan ook voor de hand dat het strategisch akkoord wordt bijgesteld in CDA-richting, wellicht zelfs als de VVD net iets groter zou worden dan het CDA. Echter, hoe dichter het CDA programmatisch de VVD nadert, hoe minder voordeel het kan putten uit die bijstelling. Bovendien maakt een stapje naar links, bijvoorbeeld op het terrein van asielbeleid, de Melkert-banen, of de verhouding tussen auto en OV in het verkeersbeleid, het voor het CDA gemakkelijker om de weg open te houden naar een centrumlinks kabinet. Mocht het CDA willen doorregeren met de VVD, dan is een geloofwaardige opening naar links niet onbelangrijk voor haar onderhandelingspositie. Het afdekken van de linkerflank is ook van belang om de grote groep kiezers in het midden te bedienen.